Meşhur
tarihi Safranbolu evleri UNESCO tarafından "Dünya Miras Kentleri"
adı altında koruma altına alındı. Yaklaşık 400 yıldır özelliğini
hiç kaybetmeyen ve günümüze kadar tarihini yaşatan bu evlerin
çok ilginç özellikler vardır.
Bunların en önemlisi mimari tarzıdır. Tarihi Safranbolu evleri
birbirinin görüntülerini hiç kapatmazlar. Mimari tarzı öylesine
hassas ve ince olarak tasarlanmıştır ki; komşusunun penceresini
asla kapatmaz. Hatta yöre halkının "Evimizin gölgesi komşumuzun
evinin üzerine düşmez" ifadesini kullanmaları bunu kanıtlamaktadır.
Ayrıca bu evlerin hangi penceresinden bakarsanız bakın, şehrin
her tarafını görebilirsiniz. Zira bu evler yapılırken özellikle
pencereler manzarayı gören yerlere tasarlanmıştır.
Safranbolu evleri "Ataerkil" evleridir. Yani büyükbaba,
babaanne, anne, baba, çocuklar olmak üzere birkaç aileden meydana
gelmiş kalabalık nüfuslu ailelerden meydana geldiği için evler
konak türü olarak inşa edilmiştir. Evlerde oturma odası, yatak
odası, kiler, mutfak, ebeveyn ve çocuk odaları, haremlik selamlık,
lala odası ve misafir odası gibi bölümleri vardır. Misafir odasında
yüklük denilen dolap bölmesinde misafirlerin yatakları, yorganları,
yastıkları bulunur. Yatmak için bunlar dolaptan alındığında aynı
bölüm banyo olarak kullanılır. Her odada sergenlik, yaşmak, gözgere
adı verilen irili ufaklı dolap bölmeleri bulunur. Mutfakta ocak
adı verilen şömineleri vardır.
Safranbolu evlerinin kapı tokmaklarının da ayrı bir dili vardır.
Göbek hizasında olduğu için kapı göbek tokmağı adını alan bu tokmaklar,
giriş kapılarında bulunur. Evlerin kapıları iki büyük kapıdan
oluşur. Sağ taraftaki kapı üzerinde bulunan işlemesiz ve motifi
olmayan tokmak erkekler tarafından kullanılır, tok bir ses çıkarır.
Aynı tokmağın hemen üstünde demir bir çubuktan yapılmış, ucu yuvarlak
şekilde olan tokmak ise ailece misafirliğe gelenler tarafından
kullanılır. Bu tokmak, kapıda bulunan bütün tokmaklardan daha
çok ses çıkarır. Sol taraftaki kapıda bulunan ve motifli, işlemeli
olarak yapılmış tiz bir ses çıkaran tokmak ise kadınlar tarafından
kullanılır. Aynı tokmağın üzerinde el şeklinde yapılmış ve ritmik
bir şekilde çalınan küçük tokmak ise, evlilik çağına girmiş bekar
genç kızlar tarafından kullanılır.
Böylece Safranbolu evleri sakinleri misafirlerini kapı tokmaklarını
çalışından kadın mı, erkek mi, genç kız mı, yoksa ailece misafirliğe
gelen bir topluluk mu olduklarını bilirler. Kapı tokmağının çalınışına
göre evin reisi, hanımı veya genç kızı evin kapısını açar.
Safranbolu evleri kışın sıcak, yazın ise serin olur. Bunun nedeni
evlerin ahşap oluşu duvarlarının kalın ve kerpiçten oluşu, dış
cephesinin yöreye has bir killi toprakla sıvanmış olmasındandır.
Çatısındaki kiremitlerinden bacasına kadar her haliyle kendine
özgü olan bu evlerimiz, şimdilerde dünya miras kentleri olarak
Unesco tarafından koruma altına alınmıştır. Meşhur tarihi Safranbolu
evlerimiz kendine özgü mimarisiyle yüzyıllara meydan okumaktadır.
