İbn Kemal, Türk- İslam âleminin en büyük âlimlerinden biridir. Ayrıca dünya tarihinde onun kadar çok eser yazan ilim adamına pek rastlanmaz.
İbn Kemal'in babası Süleyman Çelebi 15. yüzyılın ikinci yarısının en tanınmış kumandanlarından birisidir. Amasya ve Tokatta görev yapmış, daha sonra görevi nedeniyle Edirne'ye gitmiştir. Annesi, Fatih Sultan Mehmet Hanın alimlerinden İbn Küpeli'nin kızıdır.
Babasının uzun süre Edirne'de kalmasından dolayı, Edirne'de doğduğunu söyleyenler vardır. Ancak İbn Kemal 1468 yılında Tokat'da doğmuştur.
Baba tarafından asker, anne tarafından ise ilim ile meşgul olan bir ailenin çocuğu olan İbn Kemal; iyi bir tahsilden sonra asker olmuştur.
Yaşadığı devirde âlimlere daha çok değer verildiğini gören İbn Kemal, hemen ilim yolunu tercih etmiştir. Üstün zekâsı, çalışkanlığı, kitap okumaya karşı büyük arzusu sayesinde kısa zamanda ilim adamları arasında seçkin yerini almıştır.
İbn Kemal önce Edirne medreselerinde (bugünkü üniversite) daha sonra İstanbul üniversitelerinde hocalık yaparak, yüzlerce talebe ve ilim adamı yetiştirmiştir.
1526 yılında Şeyhu'l İslâm olan İbn Kemal, Yavuz Sultan Selim hanın en sadık danışmanı olmuştur.
Hatta, ünlü Mısır seferinden dönerken Yavuz Selim'in kaftanı, İbn Kemal'in atının ayağından sıçrayan çamurla kirlenir. Hiddetlenmesi beklenen padişah: "Alimlerin atının ayağından sıçrayan çamur, bizim kaftanımızın süsüdür" diyerek, hem İbn Kemal'e hem de bütün âlimlere sahip çıkmıştır. Cihan padişahı Yavuz Sultan Selim, kirlenen bu kaftanını ölümünden sonra, tabutunun üstüne örtülmesini vasiyet etmiştir.
İbn Kemal, ilmi sayesinde Osmanlı'nın sosyal ve siyasi bütünlüğünü sağlayıcı bir çok faaliyetler yapmıştır. Ayrıca üstün zekâsı ve engin görüşü ile Kanuni Sultan Süleyman döneminde de idareye ağırlığını koymuştur. Bilhassa Kanuni'nin İran'a yaptığı seferde, padişaha danışmanlık yapmış, İran Şahı Tahmasb'a yazılan mektupları bizzat kendisi kaleme almıştır.
Yaşadığı dönemde, onun ilminin üstüne kimse çıkamamış, gerek ilmi, gerek siyasi ve gerekse dini konularda kendisine gelen hemen her konuda verdiği kararlarla herkesin gönlünü kazanmıştır. Onun ilmi seviyesi, kıvrak zekâsı her türlü meselenin üstesinden gelmesine neden olmuş; geniş Osmanlı camiasında yüzbinlerce insanı memnun etmiştir.
İbn Kemal, özellikle Kur'an-ı Kerim, hadis, hukuk, felsefe, tarih, edebiyat, ansiklopedi, mantık, Arap ve Fars dili hakkında irili ufaklı 300'den fazla eseri vardır.
Eserlerini Türkçe, Arapça ve Farsça yazmıştır. Felsefe ve hukuka ait bazı eserleri latince ve İbranice'ye çevrilmiştir.
İbn Kemal, altı yüzyıl hüküm süren Osmanlı Devletinin en büyük âlimlerinden biridir. Kanuni döneminden sonra Türk-İslâm üniversitelerinde onun dil, edebiyat, hukuk, tarih, felsefe ve din konularındaki eserleri ders kitabı olarak okutulmuştur. "Tarih-i Ali Osmani" adlı tarih kitabı, bu alandaki en önemli eserlerinden birisidir.
Onun bazı sözleri, hâlâ halk arasında " darb-ı mesel" olarak söylenmektedir.
"Sakla kurt eniğini derini soysun
Besle kargayı gözlerini oysun" sözü ona aittir.
Büyük bilgin, filozof, şair, hukukçu, kıvrak zekâlı ve üstün yetenekli, âlimlerin âlimi İbn Kemal'i 16 Nisan 1534 yılında 66 yaşında Cuma günü İstanbul'da vefat etmiştir. Fatih Camiinde kılınan namazdan sonra Edirnekapı dışındaki Mahmut Çelebi mezarlığına defnedilmiştir. İlim âlemi ve Osmanlı halkı, onun ölümüne çok üzülmüştür.
Ruhu şâd, mekânı cennet olsun.