|
Yüce Allah’a ibadet için yaratılan, akıl, fikir ve irade ile donatılan,
kendilerine sayısız nimetler verilen, peygamberler ve kitaplarla doğru yol
gösterilen insanlar ya kendi iradeleri ile îmân edip ibadet ve itaat ederler
veya inkâr edip isyân ederler. Allah katında önemli ve değerli olan; kişilerin
Allah’a olan bağlılıkları, O’na duydukları sevgi ve saygının davranışlara
yansıması, bireysel ve toplumsal hayatta ahlâkî erdemlerin yaşatılmasıdır. Bu
itibarla insanlar dilleri, renkleri, ırkları ve cinsiyetlerine göre değil; îmân,
ibadet, güzel amel ve ahlâkî davranışlarına göre değer kazanırlar. Dolayısıyla
samimî dindarlıkta; niyet, duygu, eylem ve davranışın yanı sıra din hakkında
doğru bilgi edinilmesi, dinin ana kaynaklarının ve bu kaynaklar etrafında
üretilen zengin ilmî mirasın bilinmesi de önemlidir.
Din, terim olarak akıl sahiplerini kendi arzu ve istekleriyle bizzat hayır, iyi,
güzel ve yararlı olan şeylere sevk eden ilâhî nizam; ilkeleri Allah tarafından
belirlenmiş ve insanları mutluluğa ve Allah’ın rızasına ulaştıran, onları
kötülüklerden alıkoyan doğru yol demektir. Din; iman, tevhîd, ibadet, sâlih
amel, ahlâk, takvâ, ihsân ve İslâm kelimelerinin ifade ettiği anlamları da
içeren, Allah ve peygamberin bildirdiği bütün ilkeleri ve değerleri ifade eden
bir kavramdır. Dinî kelimesi ise “din ile ilgili olan” anlamını ifade eder.
Kavram; bir fikri, bir bilim, sanat ve meslek dalını, bir konuyu anlatmak için
kullanılan, o fikrin ve o konunun ifade edilmesinde öne çıkan, sözlük anlamına
ilave olarak yeni ve farklı bir anlam yüklenmiş olan sözcüklere denir. Dinî
kavramlar; Kur’ân ve hadislerde geçen iman, itâat, ibâdet, tefsîr, fıkıh, hadis,
kelam, tasavvuf, felsefe, ahlâk, iktisat, siyer, tarih, kırâat, tecvid gibi
bilim dallarında kullanılan dinî içerikli kelimeleri ifade eder. Dinî kavramlar;
bir anlamda dinî bilgiler demektir. İnsan ne kadar çok dinî kavram biliyorsa
dinî bilgileri o nispette sağlam temellere oturacaktır. Dinî kavramların ifade
ettiği anlamlar ne kadar sağlıklı kavranıp öğrenilir ve anlaşılırsa dinî bilgi
ve düşünce de o nispette sağlıklı kavranıp öğrenilmiş ve anlaşılmış olacaktır.
Bu husus, dinî kavramları öğrenmenin önemini ortaya koymaktadır.
Fert ve toplumlar, dinden ve dinî düşünceden isteseler de kurtulup
soyutlanamazlar. Çünkü din duygusu, insanın fıtratında var olan bir şeydir.
Doğrusu ve sağlıklısı öğrenilmeyen dinî düşüncenin, dinî bilgilerin ve dinî
uygulamaların yerini yanlışı, batılı, sahtesi, bidat ve hurafe olanı alır. Bunun
için dini ve dinî kavramları öğrenme, doğruyu ve gerçeği bulma ve birliği
sağlama zorunluluğu vardır. İşte dinî kavramlar sözlüğü bu amaca yönelik bir
düşüncenin ürünü olarak ortaya çıkmıştır. Diyanet İşleri Başkanlığı’nın 25-29
Temmuz 2000 tarihleri arasında Saraybosna’da düzenlediği “Avrasya İslâm Şûrası
Teşkilatı” toplantısında “dinî kavramlar sözlüğü” hazırlanması kararlaştırılmış
ve bu görev, uhdemize verilmiştir.
Eserin hazırlanması ile ilgili olarak yapılan toplantılarda sözlük hazırlanırken
Kur’ân ve sahih hadislerin esas alınması, referans olarak sûre ve âyet
numaraları ile hadis kaynaklarının metin içerisinde gösterilmesi, bunun
dışındaki kaynakların ise belirtilmemesi kararlaştırılmıştır. Eser hazırlanırken
sözlükler, ansiklopediler, tefsîr, hadis, fıkıh, kelam, felsefe, tarih, tasavvuf
ve ilgili diğer kitaplardan yararlanılmıştır. Maddeler yazılırken prensip olarak
önce sözlük anlamı, sonra terim ve Kur’ân’daki anlamı verilmiştir. Herhangi bir
kavram işlenirken konu içerisinde yer alan diğer kavramlar, ayrıca müstakil bir
madde olarak ele alındığına işaret olmak üzere, koyu olarak yazılmıştır. Birden
fazla kavram ile ifade edilen içerikler, aynı kökten gelen farklı kelimeler veya
birbiriyle yakın ilişkili kavramlar bir maddede yazılmış ve diğer kavramlar bu
maddeye atıfta bulunulmuştur. Maddeyi kimin yazdığını belirtmek amacıyla her
maddenin sonuna parantez içerisinde o maddeyi yazanın ad ve soyadının ilk harfi
yazılmıştır.
Diyanet İşleri Başkan Yardımcısı
Doç. Dr. Fikret KARAMAN (F.K.)
Din İşleri Yüksek Kurulu Üyeleri;
Doç. Dr. İsmail KARAGÖZ (İ.K.)
Dr. İbrahim PAÇACI (İ.P.)
Din İşleri Yüksek Kurulu Uzmanları;
Dr. Mehmet CANBULAT (M.C.)
Dr. Ahmet GELİŞGEN (A.G.)
İbrahim URAL (İ.U.)
Çalışmamızın; dinimiz, ülkemiz ve halkımız için yararlı olmasını yüce Allah’tan
temenni ederiz.
|