Fm Radyo Verici Ve Aktarıcı Cihazlarının Performans Standartları Ve Ölçme Yöntemleri Hakkında Yönetmelik
Yayımlandığı R.Gazetenin Tarihi :21.5.1995 No:22289
BİRİNCİ KISIM
Amaç, Kapsam ve Tanımlar
Amaç
Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı; frekans modülasyonlu analog radyo verici ve aktarıcı cihazlarının performans standartlarının ve ölçme yöntemlerinin belirlenmesi ile imalat ve ithalatta bu standartlara ülke düzeyinde uyulmasını sağlamaktır.
Kapsam
Madde 2- Bu Yönetmelik 2813 sayılı Telsiz Kanunu kapsamına giren kamu ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından Türkiye'de imal veya yurtdışından ithal edilen analog radyo verici ve aktarıcı cihatlarını kapsar
Tanımlar
Madde 3- Bu Yönetmelikte yer alan tanımlardan;
a) "İdare": Telsiz Genel Müdürlüğünü,
b) "ITU/R": Uluslararası Telekomünikasyon Birliğinin Telsiz Haberleşmesinden Sorumlu Birimini,
c)"ETSI":Avrupa Telekomünikasyon Standartları Enstitüsünü,
d)"IEC" :Uluslararası Elektroteknik Komisyonunu,
e)"EBU" :Avrupa Yayın Birliğini,
f)"Temel Band Sinyali":Gerçek ses bilgisini içermek için kullanılan ancak RF taşıyıcısına bindirilmemiş sinyalleri,
g) Stereofonik Yayın": İki ayrı temel band ses bilgisinin bir taşıyıcı üzerinden iletilmesini,
h)"Monofonik Yayın": Bir temel band ses bilgisinin bir taşıyıcı üzerinden iletilmesini,
ı)"Radyo Vericisi": Stereofonik veya monofonik sinyaller uygulanabilen temel band frekans girişli ve frekans modülasyonlu RF çıkışlı verici cihazlarını,
j) "Radyo Aktarıcısı": Bir Fm radyo vericisinden aldığı sinyalleri
yayının yeterli düzeyde ulaşamadığı bir bölgeye başka bir kanaldan tekrar yayınlayan ve modülasyon ve demodülasyon özelliği bulunmayan alcı/verici kombinasyonunu,
ifade eder.
İKİNCİ KISIM
Başvuru Esasları, Çevresel ve Elektriksel Test Şartları
BİRİNCİ BÖLÜM
Test ve Ölçüm Başvuru Esasları
Başvuru Esasları
Madde 4- Türkiye'de imal veya yurt dışından ithal edilecek, bu Yönetmelik kapsamındaki FM radyo verici ve aktarıcı cihazlarının ilk defa imal veya ithalinden önce birer adet numune ile Telsiz Genel Müdürlüğüne müracaat edilerek, standartlara uygunluk test ve ölçümlerinin yaptırılması ve uygunluk belgesi alınması zorunludur. Standartlara uygunluk belgesinin alınmasından sonra imalat ve ithalata izin verilir. Yapılan imalat ve ithalattan İdarece belirlenecek miktarda numune alınarak ayrıca teste tabi tutulur. Yapılan imalat ve gerçekleştirilen İthalatta cihazın tip, marka ve model değişikliği halinde de aynı işlem uygulanır.
Standartlara uygunluk test ve ölçümleri için yapılacak müracaatlarda;
a) Test ve ölçüm başvurularının "Test Başvuru Formu" ile yapılması,
b) Test ve ölçümleri yapılacak cihazlara ait her türlü teknik bilgiyi, kullanma açıklamalarını ve devre şemalarını içeren teknik dokümanların cihazla birlikte teslim edilmesi,
c) Test ve ölçümler için gerekli her çeşit özel aksesuarın testi müteakip iade edilmek üzere cihazla birlikte teslim edilmesi,
d)Cihazın soğutma sistemi ve ısı dağıtımı bilgileri ile akustik gürültü gibi cihazı doğrudan etkileyebilecek parametreler hakkındaki bilgilerin verilmesi,
e) Türkiye'de imal edilmiş prototip cihazlar hariç tutulmak kaydı ile test ve ölçüm için teslim edilecek bu Yönetmelik kapsamındaki her çeşit FM radyo verici ve aktarıcı cihazlarının üzerinde üretici firma tarafından verilmiş marka, model ve seri numaralarını gösteren orijinal etiketlerin bulunması, zorunludur.
İKİNCİ BÖLÜM
Çevresel ve Elektriksel Test Şartları
Çalışma ve Sıcaklık Aralığı ve Bağıl Nem
Madde 5- FM radyo verici ve aktarıcı cihazlarının -10 C¼ ile + 45 C¼ sıcaklık ve % 20 ile % 75 bağıl nem şartları altında bu Yönetmelikte belirtilen standartları sağlaması zorunludur.
Cihazlarda sıcaklık değişimlerinden oluşabilecek performans kayıplarını önleyici sıcaklık dengeleme ve soğutma sistemlerinin ve bu sistemin devre dışı kalması halinde aşırı ısınmaya karşı cihazı koruyacak koruma düzeneklerinin bulunması zorunludur.
Cihazların, şehir şebekesi nominal voltajının +- % 10 aralığında ve +- 1 Hz'lik şehir şebekesi frekans değişimi için bu Yönetmelikte yer alan standart değerleri sağlaması zorunludur.
Test Düzenekleri
Madde 6- Bu Yönetmelikte yer alan bütün ölçümlerin ölçme yönteminde belirtilen test düzenekleri kullanılarak yapılması zorunludur. Bağlantılarda empedans uygunluğuna dikkat edilmelidir.
Ölçümlere başlanmadan önce test cihazlarının kalibrasyonu yapılmış olmalıdır.
Aynı işleve sahip değişik ölçüm cihazları test düzeneklerinde kullanılabilir.
ÜÇÜNCÜ KISIM
FM Radyo Verici Cihazlarının Genel Özellikleri, Ölçme Yöntemleri ve Performans Standartları
BİRİNCİ BÖLÜM
FM Radyo Verici Cihazlarının Genel Özellikleri
Yayın Standartları ve Diğer Servisler
Madde 7- FM radyo vericilerinin yayın standartlarının ITU/R tavsiye kararı 450'de belirtilen karakteristiklere uygun olması zorunludur.
ITU/R rapor 463 ve tavsiye kararı 643'de belirtilen esaslara uygun olmak kaydı ile çalışma bandı içinde frekans modülasyonlu birden fazla ses bilgisinin veya diğer yardımcı sinyallerin (supplementary signals) ile- tilmesine izin verilir.
Modülasyon Tipi ve Frekans Sapması
Madde 8- Bu Yönetmelik kapsamındaki radyo vericilerinin modülasyonu için 50 uS ön vurgulu frekans modülasyonu kullanılır.
FM radyo vericisinin taşıyıcısının modülasyonunda kullanılan standart frekans sapmasının +- 50 kHz olması zorunludur.
Frekans Bandı
Madde 9- FM radyo verici cihazlarının Uluslararası Telsiz Tüzüğü (ITU RR) ve 1984 Cenevre Planında FM radyo yayıncılığına tahsis edilen 87.5-108 MHz Frekans bandı içerisinde çalışması zorunludur.
İKİNCİ BÖLÜM
FM Radyo Vericileri İçin Genel Test Şartları
Genel Test Şartları
Madde 10- FM radyo vericilerinin test ve ölçümleri süresince aşağıda belirtilen hususların yerine getirilmesi zorunludur.
a) Ölçümler Şekil-1 ve Şekil-2'de yer alan test düzenekleri kullanılarak normal test şartları (test odası şartları) altında yapılır. Ölçümler süresince FM radyo vericisi ile test cihazları arasındaki empedans uyumluluğu hassas bir şekilde sağlanır.
b) Modülasyon sinyali gerektiren ölçümlerde 100 kHz'e kadar frekans üretebilen düşük distorsiyonlu sinyal jeneratörleri tercih edilir.
c) Stereofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo vericileri için cihazın kendi stereo kodlayıcısı veya ilgili ölçümün gereklerine uygun olarak harici bir stereo kodlayıcı kullanılabilir.
d) FM radyo vericisi çıkışındaki bütün performans ölçümleri test demodülatörü çıkışındaki temel band sinyalleri esas alınarak ve stereofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo vericilerinin ölçümleri de stereo kod çözücünün (stereo decoder) çıkışındaki sinyaller ölçülmek sureti ile yapılır.
e) Bütün ölçümler; cihaz, üreticisi tarafından belirtilen ve bu Yönet-melikte yer alan standart değerleri karşılayabileceği maksimum RF çıkış gücünde çalıştırılarak yapılır.
f) Temel band ölçümleri FM radyo vericisinin multiplex girişinde yapılır. Aksi belirtilmedikçe temel band ölçümleri yapılırken FM radyo vericisindeki ses band sınırlama ve ön vurgu filtreleri ile demodülatördeki ard vurgu filtresi devreye alınmamalıdır.
Monofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo vericileri için ses frekans ölçümleri FM radyo vericisinin ses giriş terminalinde yapılır.
Ölçme yönteminde aksi belirtilmedikçe ses frekans ölçümleri yapılırken FM radyo vericisindeki ses band sınırlama ve ön vurgu filtreleri ile demodülatördeki ard vurgu filtresi devreye alınır.
Stereofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo vericileri için ses frekans ölçümleri FM radyo vericisinin ses giriş terminalinde yapılır.
Ölçme yönteminde aksi belirtilmedikçe Fm radyo vericisindeki veya stereo kodlayıcıdaki ses band sınırlama ve ön vurgu filtreleri ile stereo kod çözücüdeki ard vurgu filtreleri devreye alınır
g)Ölçümler; FM radyo vericisinin çıkışı, empedansı dönüş yansıma kaybı (return loss) olarak ifade edilen ve dönüş yansıma kaybı 9 uncu maddede belirtilen frekans bandı içerisindeki frekanslarda 26 dB'den ve bu bandın dışındaki frekanslarda 16 dB'den az olmayan bir test yüküne bağlanarak yapılır.
Not: (Bu sayfada yeralan Şekil 1 ve Şekil 2 Test Düzeneği için 21.5.1995 tarih ve 22289 sayılı Resmi Gazete'ye bakınız.)
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Performans Parametreleri, Ölçme Yöntemleri ve Standart Değerleri
RF Çıkış Gücü (RF Output Power), Ölçme Yöntemi ve Standart Değerler
Madde 11- RF çıkış gücü FM radyo vericisinin bir radyo frekans periyodu süresince antene aktardığı ortalama güçtür
a) Ölçme Yöntemi: FM radyo vericisi modülasyonsuz durumda çalıştırılır ve ölçüm verici çıkışına bağlanan bir Wattmetre aracılığı ile yapılır.
b) Standart Değer: FM radyo vericilerinin RF çıkış gücü, cihazın üreticisi tarafından belirtilen ve bu Yönetmelikte yer alan performans standartlarını karşılayan maksimum çıkış gücünden fazla olamaz.
Genlik/Temel Band Frekans Karakteristiği (Amplitude/baseband-frequency characteristic), Ölçme Yöntemi ve Standart Değerleri
Madde 12- Genlik/temel band frekans karakteristiği, demodüle edilmiş sinyalin genliğinin, demodüle edilmemiş haldeki sabit genlikli giriş sinyalinin frekansı ile değişiminin ölçüsüdür.
a) Ölçme Yöntemi:Genlik/temel band frekans karakteristiği ölçümü aşağıda belirtilen yöntemle yapılır.
1-Girişe bir adet sinyal jeneratörü bağlanarak şekil-1'de yer alan test düzeneği hazırlanır. Demodülatör çıkışı spektrum analizör veya seçmeli seviyemetre cihazına bağlanır.
Ön ve ard vurgu ile band sınırlama filtreleri devre dışı bırakılır.
2- Sinyal jeneratörünün frekansı 1 kHz'e ve seviyesi, FM radyo vericisi çıkışında +- 50 kHz'lik standart frekans sapması elde edilecek şekilde ayarlanır. Bu şartlar altında demodülatör çıkışındaki sinyalin seviyesi ölçülür ve kaydedilir.
3-Sinyal jeneratörünün seviyesi sabit tutularak frekansı belli adımlarla (örneğin 5 kHz) manuel veya otomatik olarak 76 kHz'e kadar taranır. Her modülasyon frekansı için demodülatör çıkışındaki seviye ölçülür ve kaydedilir.
4- Ölçüm sonuçları grafik veya tablo halinde 1 kHz'lik modülasyon frekansı ve standart frekans sapması için demodülatör çıkışında ölçülen referans seviyeye dB bağıl olarak belirtilir
b) Standart Değer: FM radyo vericileri için genlik/temel band frekans karakteristiğinin 30 Hz ile 53 kHz aralığında maksimum +- 0.2 dBr ve 53 kHz ile 76 kHz aralığında maksimum +- 0.4 dBr olması zorunludur.
Temel Band Frekans İç Modülasyonu (Baseband-frequency demodulation) ölçme Yöntemi ve Standart Değerleri
Madde 13- Bu ölçüm FM radyo vericisinin ses giriş terminaline aralarındaki frekans farkı 1 kHz olan eşit genlikli iki adet temel band modülasyon sinyalinin uygulanması durumunda FM radyo vericisinin çıkışında oluşan etkilerin tespiti maksadıyla yapılır. Birinci sinyal jeneratörünün frekansı F1 ve ikinci sinyal jeneratörünün frekansı F2 ile gösterildiğinde 1 kHz'lik fark tonu ve (F1+F2) frekanslarında oluşan ürünler ikinci dereceli iç modülasyon ürünleri olarak, (F1-1kHz) ve (F2+1kHz) frekanslarında tespit edilen ürünler üçüncü dereceli iç modülasyon ürünleri olarak dikkate alınır.
F1'in en düşük frekansı 3 kHz olmalıdır.
a) Ölçme Yöntemi: Temel band frekans iç modülasyonu ölçümü aşağıda belirtilen yöntemle yapılır.
1- FM radyo vericisi girişine bir bağlama elemanı aracılığı ile iki adet temel band jeneratörü bağlanarak Şekil-1'de yer alan test düzeneği hazırlanır. Temel band jeneratörleri arasındaki izolasyonun en az 40 dB olması zorunludur.
Demodülatör çıkışına bir spektrum analizör bağlanır.
2- Ön ve ard vurgu ile band sınırlama filtreleri devre dışı bırakılır.
3- Birinci sinyal jeneratöründen alınan giriş modülasyon sinyalinin frekansı temel band frekans aralığı içerisindeki herhangi bir F1 değerine ayarlanır. İkinci sinyal jeneratöründen alınan giriş modülasyon sinyalinin frekansı da F1'in 1 kHz üzerindeki F2 değerine ayarlanır.
4- Giriş modülasyon sinyallerinin (F1, F2) seviyeleri, herhangi biri ile FM radyo vericisi çıkışında standart frekans sapmasının % 50'si değerinde bir frekans sapması elde edilecek şekilde eşit olarak ayarlanır.
5-Her durum için FM radyo vericisi çıkışındaki frekans sapması sabit kalmak ve aralarındaki fark 1 kHz olmak kaydı ile temel band giriş modülasyon sinyallerinin frekansları 5 kHz'lik adımlarla 76 kHz'e kadar taranır.
6- Her modülasyon frekansı için spektrum analizör aracılığıyla demodülatör çıkışındaki istenen bileşenlerin rms değerleri ile ikinci dereceli (D2) ve üçüncü dereceli (D3) iç modülasyon bileşenlerinin rms değerleri ölçülerek kaydedilir.Burada temel band frekans aralığının dışında kalan frekanslar dikkate alınmaz.
7- Aşağıda yer alan formüllerden yararlanılarak ikinci ve üçüncü dereceli iç modülasyon ürünlerinin seviyesi demodülatör çıkışındaki istenen bileşenlerin rms değerlerinin toplamının yüzdesi (%) olarak hesaplanır.
V(F2-F1)+V(F1+F2) D2= 100x -------------- (%)
VF1+VF2
V(F1-1kHz) + V(F2+1kHz)
D3= 100x ---------------------- (%)
VF1 + VF2
b) Standart Değer: FM radyo vericilerinde temel band frekans aralığı içerisindeki bütün modülasyon frekansları için temel band frekans iç modülasyonu +- 0.5'ten fazla olamaz.
Maksimum Frekans Sapması (Maximum permissible frequency deviation), Ölçme Yöntemi ve Standart Değerleri
Madde 14- Frekans sapması; FM radyo vericisinin modülasyonlu RF sinyalinin anlık frekansı ile modülasyonsuz taşıyıcı frekansı arasındaki maksimum farktır.
a) Ölçme Yöntemi: Maksimum frekans sapması ölçümü aşağıda belirtilen yöntemle yapılır.
1- FM radyo vericisinin çıkışı bir sapmametreye bağlanır ve 1 kHz'lik modülasyon sinyali ile çıkış terminaline bağlanan sapmametrede +- 50 kHz'lik standart frekans sapması elde edilecek şekilde modüle edilir. 1 kHz'lik modülasyon sinyalinin seviyesi ölçülür ve kaydedilir.
2- Modülasyon sinyalinin seviyesi 20 dB arttırılır ve frekansı 100 Hz ile 15 kHz aralığında değişik kademelerle taranarak verici çıkışındaki maksimum frekans sapması ölçülür.
3-Stereofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo vericileri için aynı işlemler her iki ses giriş kanalı için ayrı ayrı yapılır.
b) Standart Değer: FM radyo vericilerininde maksimum frekans sapması +- 75 kHz'den fazla olamaz.
Genlik/Ses Frekans Karakteristiği (Amplitude/audio frequency characteristic), Ölçme Yöntemi ve Standart Değerleri
Madde 15- Genlik/ses frekans karakteristiği, demodüle veya dekod edilmiş sinyalin seviyesinin sabit seviyeli giriş modülasyon sinyali frekansı ile değişiminin bilinen bir referans frekansdaki seviyeye bağıl olarak ifade edilmesidir.
a)Ölçme Yöntemi: Genlik/ses frekans karakteristiği ölçümü, monofonik ve stereofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo vericileri için aşağıda belirtilen yöntemlerle yapılır.
b)Monofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo vericileri için genlik/ses frekans karakteristiği ölçümü aşağıda belirtilen yöntemle yapılır.
1- Şekil-1'de yer alan test düzeneği hazırlanır.
2- Demodülatörün çıkışı bir spektrum analizör veya seviye (voltaj) ölçüm cihazına bağlanır. Ön ve ard vurgu filtreleri devreye alınır.
3- Modülasyon giriş sinyallerini üretmek üzere FM radyo vericisinin ses giriş terminalinde kullanılan sinyal jeneratörünün frekansı 1 kHz'e ve seviyesi 15 kHz'lik modülasyon frekansı için FM radyo vericisi çıkışında +- 75 kHz'lik frekans sapmasının elde edildiği seviyeye ayarlanır.
4-Sinyal jeneratörünün seviyesi sabit tutularak frekansı manuel veya otomotik olarak 40 Hz ile 3 kHz aralığında 100 Hz'lik, 3 kHz ile 15 kHz aralığında 500 Hz'lik adımlarla taranır. Her modülasyon frekansı için demodülatör çıkışında elde edilen sinyalin seviyesi ölçülür ve kaydedilir.
5-Ölçüm sonuçları 1 kHz'lik modülasyon frekansı ve standart frekans sapması için demodülatör çıkışında ölçülen sinyalin genliğine dB bağıl olarak tablo veya grafik halinde belirtilir.
c- Stereofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo vericileri için genlik/ses frekans karakteristiği ölçümü aşağıda belirtilen yöntemle yapılır.
1- Şekil-2'de yer alan test düzeneği hazırlanır. Ölçüm ilk önce stereo kodlayıcının A girişi ve kod çözücünün A çıkışı kullanılarak yapılır, daha sonra kodlayıcının B girişi ve kod çözücünün B çıkışı kullanılarak da tekrar edilir.
Stereo kod çözücünün çıkışı bir spektrum analizör veya seviye ölçüm cihazına bağlanır. Ön ve ard vurgu filtreleri devreye alınır.
2- Modülasyon giriş sinyallerini üretmek üzere FM radyo vericisinin ses giriş terminalinde kullanılan sinyal jeneratörünün frekansı 1 kHz'e ve seviyesi 15 kHz'lik modülasyon frekansı için FM radyo vericisi çıkışında +- 75 kHz'lik frekans sapmasının elde edildiği seviyeye ayarlanır.
3- Sinyal jeneratörünün seviyesi sabit tutularak frekansı manuel veya otomatik olarak 40 Hz ile 3 kHz aralığında 100 Hz'lik, 3 kHz ile 15 kHz aralığında 500 Hz'lik adımlarla taranır. Her modülasyon frekansı için stereo kod çözücü çıkışında elde edilen sinyalin seviyesi ölçülür ve kaydedilir.
4- Ölçüm sonuçları 1 kHz'lik modülasyon frekansı ve standart frekans sapması için stereo kod çözücü çıkışında ölçülen sinyalin genliğine dB bağıl olarak tablo veya grafik halinde belirtilir.
d)Standart Değer: FM radyo vericileri için genlik ses frekans karakteristiğinin 40 Hz ile 15 kHz aralığındaki modülasyon frekansları için maksimum +- 0.5 dBr olması zorunludur.
Ses Frekans Harmonik Distorsiyonu (Audio frequency harmonic distortion), Ölçme Yöntemi ve Standart Değerleri
Madde 16- Yüzde (%) olarak ifade edilen harmonik distorsiyon faktörü; 7.5 kHz'e kadar olan sinüsoidal modülasyon sinyalleri için, ikinci dereceli iç modülasyon ürünü ve bütün yüksek seviyeli harmoniklerin toplamının rms değeri ile demodülatör veya stereo kod çözücü çıkışındaki bütün harmonikler ve temel bileşenin toplamının rms değeri arasındaki orandır.
a)Ölçme Yöntemi: Ses frekans harmonik distorsiyonu ölçümü aşağıda belirtilen yöntemle yapılır.
1-Monofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo vericilerinin ses frekans harmonik distorsiyonu ölçümü demodülator çıkışına yeterli band genişliğine sahip bir distorsiyonmetre bağlamak kaydı ile Şekil-1'de yer alan test düzeneği kullanılarak yapılır.
Stereofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo vericilerinin ses frekans harmonik distorsiyonu ölçümü, stereo kod çözücü çıkışına yeterli band genişliğine sahip bir distorsiyonmetre bağlamak kaydı ile Şekil-2'de belirtilen test düzeneği kullanılarak yapılır. Ölçümler ilk önce stereo kodlayıcının A girişi ve stereo kod çözücünün A çıkışı kullanılarak yapılır daha sonra kodlayıcının B girişi ve kod çözücünün B çıkışı kullanılarak da tekrar edilir.
Ön ve ard vurgu filtreleri devreye alınır.
2- Giriş modülasyon sinyalinin frekansı 1 kHz'e ayarlanır.
3- Giriş modülasyon sinyal seviyesi FM radyo vericisi çıkışındaki frekans sapması +- 50 kHz olacak şekilde ayarlanır. Frekans sapması sabit tutulmak kaydı ile giriş modülasyon sinyalinin frekansı 40 Hz'den 7.5 kHz'e kadar 100 Hz'lik adımlarla taranır
4- Her modülasyon frekansı için demodülatör veya kod çözücü çıkışındaki distorsiyon ölçülerek modülasyon frekansının fonksiyonu olarak tablo halinde belirtilir.
b) Standart Değer: Fm radyo vericilerindeki ses frekans harmonik distorsiyonu 40 Hz ile 7.5 kHz aralığındaki modülasyon frekansları için % 0.5'ten fazla olamaz.
Ses Frekans İç Modülasyonu (Audio frequency intermodulation), Ölçme Yöntemi ve Standart Değerleri
Madde 17- Bu ölçüm FM radyo vericisinin ses giriş terminaline aralarındaki frekans farkı 1 kHz ve seviyeleri FM radyo vericisi çıkışında eşit frekans sapması oluşturan iki adet ses frekans modülasyon sinyalinin uygulanması durumunda FM radyo vericisinin çıkışında oluşan etkilerin tespiti maksadıyla yapılır. Birinci sinyal jeneratörünün frekansı F1 ve ikinci sinyal jeneratörünün frekansı F2 ile gösterildiğinde; 1 kHz'lik fark tonu ve (F1+F2) frekanslarında oluşan ürünler ikinci dereceli iç modülasyon ürünleri olarak, (F1-1kHz) ve (F2+1kHz) frekanslarında tespit edilen ürünler üçüncü dereceli iç modülasyon ürünleri olarak dikkate alınır.
F1'in en düşük frekansı 3 kHz olmalıdır.
A) Ölçme Yöntemi: Ses frekans iç modülasyonu ölçümü aşağıda belirtilen yöntemlerle yapılır.
a) Monofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo vericileri için ses frekans iç modülasyonu ölçümü aşağıda belirtilen yöntemle yapılır.
1- Ön ve ard vurgu filtreleri devreye alınarak Şekil-1'de yer alan test düzeneği hazırlanır.
2- FM radyo vericisi girişine bir bağlama elemanı aracılığı ile iki adet ses frekans jeneratörü bağlanır. Ses frekans jeneratörleri arasındaki izolasyonun en az 40 dB olması zorunludur. Demodülatör çıkışına bir spektrum analizör bağlanır.
3- Birinci sinyal jeneratöründen alınan giriş modülasyon sinyalinin frekansı ses frekans aralığı (15 kHz'e kadar) içerisindeki herhangi bir F1 değerine ayarlanır. İkinci sinyal jeneratöründen alınan giriş modülasyon sinyalinin frekansı da F1'in 1 kHz üzerindeki F2 değerine ayarlanır.
4- Giriş madolasyon sinyallerinin (F1,F2) seviyeleri, herhangi biri ile FM radyo vericisi çıkışında standart frekans sapmasının % 50'si değerinde bir frekans sapması elde edilecek şekilde ayarlanır.
5-Her durum için FM radyo vericisi çıkışındaki frekans sapması sabit kalmak ve aralarındaki fark 1 kHz olmak kaydı ile giriş ses frekans modülasyon sinyallerinin frekansları 15 kHz'e kadar taranır.
6- Her modülasyon frekansı için spektrum analizör aracılığıyla demodülatör çıkışındaki istenen bileşenlerin rms değerleri ile ikinci ve üçüncü dereceli iç modülasyon bileşenlerinin rms değerleri ölçülerek kaydedilir.
7- Herbir iç modülasyon bileşeninin seviye değeri, istenen bileşenlerin aritmetik toplamına dB bağıl olarak belirtilir. Elde edilen sonuçlar F2 frekansının fonksiyonu olarak tablo veya grafik şeklinde gösterilir.
b) Stereofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo vericileri için ses frekans iç modülasyonu ölçümü aşağıda belirtilen yöntemle yapılır.
1) Ön ve ard vurgu filtreleri devreye alınarak Şekil-2'de yer alan test düzeneği hazırlanır.
2- FM radyo vericisi girişine bir bağlama elemanı aracılığı ile iki adet ses frekans jeneratörü bağlanır. Ses frekans jeneratörleri arasındaki izolasyonun en az 40 dB olması zorunludur. Stereo kod çözücü çıkışına bir spektrum analizör bağlanır.
3- Birinci sinyal jeneratöründen alınan giriş modülasyon sinyalinin frekansı ses frekans aralığı içerisindeki herhangi bir F1 değerine ayarlanır. İkinci sinyal jeneratöründen alınan giriş modülasyon sinyalinin frekansı da F1'in 1 kHz üzerindeki F2 değerine ayarlanır.
4- Giriş modülasyon sinyallerinin (F1,F2) seviyeleri, herhangi biri ile FM radyo vericisi çıkışında standart sapmanın % 50'si değerinde bir frekans sapması elde edilecek şekilde ayarlanır.
5- Her durum için FM radyo vericisi çıkışındaki frekans sapması sabit kalmak ve aralarındaki fark 1 kHz olmak kaydı ile giriş ses frekans modülasyon sinyallerinin frekansları 15 kHz'e kadar taranır.
6- Her modülasyon frekansı için spektrum analizör aracılığıyla stereo kod çözücü çıkışındaki istenen bileşenlerin rms değerleri ile ikinci ve üçüncü dereceli iç modülasyon bileşenlerinin rms değerleri ölçülerek kaydedilir.
7- Herbir iç modülasyon bileşeninin seviye değeri, istenen bileşenlerin aritmetik toplamına dB bağıl olarak belirtilir. Elde edilen sonuçlar F2 frekansının fonksiyonu olarak tablo veya grafik şeklinde gösterilir.
B) Standart Değer: FM radyo vericilerinde ses frekans aralığı içerisindeki bütün modülasyon frekansları için ses frekans iç modülasyonununmin -65 dBr olması zorunludur.
Kanal Etkileşimi Zayıflaması (Cross talk attenuation), Ölçme Yöntemi ve Standart Değerleri
Madde 18- Kanal etkileşimi zayıflaması, modülasyonlu stereo kanalının çıkışındaki rms voltajın, modülasyonsuz durumunda stereo kanalının çıkışındaki gürültü ve lineer ve lineer olmayan kanal etkileşimi bileşenlerinin rms toplamına oranıdır. Bu oran dB olarak ifade edilir.
a) Ölçme Yöntemi: Kanal etkileşimi zayıflaması ölçümü sadece stereofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo vericilerine uygulanır ve aşağıda belirtilen yöntemle yapılır.
1- Vericiye modülasyon sağlamak maksadıyla stereo kodlayıcının A veya B girişlerinden herhangi birine ses frekans jeneratörü ve stereo kod çözücünün A ve B çıkışlarına birer rms voltmetre bağlamak koşuluyla Şekil- 2'de belirtilen test düzeneği hazırlanır. Burada distorsiyonmetre seviye- metre olarak da kullanılabilir.
Ön ve ard vurgu filtreleri devreye alınır.
2- Ses frekans jeneratörü stereo kodlayıcının A girişine bağlanarak frekansı 40 Hz'e ve seviyesi FM radyo vericisi çıkışında standart frekans sapması elde edilecek şekilde ayarlanır.
3-Verici çıkışındaki frekans sapması sabit tutulmak kaydı ile ses frekans giriş modülasyon sinyalinin frekansı 40 Hz ile 15 kHz arasında 500 Hz'lik adımlarla taranır. Her modülasyon frekansı için stereo kod çözücünün A çıkışındaki voltaj (istenen çıkış sinyali) ve B çıkışındaki voltaj değerleri (kanal etkileşimi çıkış sinyali) ölçülür.
4- Aynı işlem B kanalına giriş modülasyon sinyali uygulayarak ve A kanalındaki kanal etkileşimini ölçerek de tekrar edilir.
5- Kanal etkileşim değerleri istenen kanalın çıkış seviyesine dB bağıl olarak ifade edilir ve ölçüm sonuçları giriş modülasyon frekansının fonksiyonu olarak tablo veya grafik halinde gösterilir.
b) Standart Değer: Bu Yönetmelik kapsamındaki stereo yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo vericilerindeki kanal etkileşimi zayıflamasının 40 Hz ile 100 Hz aralığındaki modülasyon frekansları için minimum -37 dBr, 100 Hz ile 15 kHz aralığındaki modülasyon frekansları için minimum -40 dBr olması zorunludur.
FM Gürültüsü (FM Noise), Ölçme Yöntemi ve Standart Değerleri
Madde 19- FM gürültüsü; modülasyon sinyali yok iken demodülatör çıkışında tespit edilen a.c. bileşenlerin yaklaşık tepe (quasi-peak) değerinin belli bir referans seviyeye dB bağıl olarak ifadesidir.
A) Ölçme Yöntemi: FM gürültüsü ölçümü aşağıda belirtilen yöntemlerle yapılır.
a) Monofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo vericilerinde FM gürültüsü ölçümü aşağıda belirtilen yöntemle yapılır.
1- FM radyo vericisinin ses giriş terminaline bir ses frekans jeneratörü ve demodülatör çıkışı da bir gürültümetreye bağlanmak kaydı ile şekil-1'de yer alan test düzeneği hazırlanır. Gürültümetrede ITU/R tavsiye kararı 468-4'te belirtilen ağırlıksız ölçümler için düz filtre (flat filter) ve ağırlıklı ölçümler için ağırlıklı (weighting)filtre olmak üzere iki adet filtrenin bulunması zorunludur. Bu filtreler gürültümetre üzerindeki bir anahtar veya tuş yardımıyla ayrı ayrı seçilebilmelidir.
Ayrıca gürültümetre ITU/R tavsiye kararı 468-4'de belirtilen esaslara uygun olarak yaklaşık tepe değerini ölçebilecek kabiliyetde olmalıdır.
2- Ön ve ard vurgu filtreleri devreye alınır.
3- FM radyo vericisinin ses giriş terminaline bağlanan ses frekans jeneratörü aracılığı ile giriş modülasyon sinyalinin frekansı 1kHz'e ve seviyesi verici çıkışında +- 50 kHz'lik standart frekans sapması oluşturulacak değere ayarlanır.
4- Test demodülatörü çıkışındaki ses frekans voltajı ölçülür (Vr) ve bu değer çıkış referans seviyesi olarak kaydedilir.
5- Sinyal jeneratörü kapatılarak devreden çıkarılır ve vericinin ses giriş terminaline, empedansı nominal kaynak empedansına eşit olan bir suni yük bağlanır.
6- Bu şartlar altında gürültümetre aracılığıyla demodülatör çıkışındaki gürültü (Vn), ağırlıksız sinyal/gürültü oranı ölçümü için düz filtre ve ağırlıklı sinyal/gürültü oranı ölçümü için de ağırlıklı filtre devreye alınarak ölçülür ve kaydedilir.
7- Her ölçüm için 20 log Vr/Vn (dB) formülü kullanılarak sinyal/gürültü oranı hesaplanır. Gürültümetre bu ölçümü doğrudan yapabiliyor ise ölçülen değer aynen kaydedilir.
b) Stereofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo vericilerinde FM gürültüsü ölçümü aşağıda belirtilen yöntemle yapılar.
1- Ön ve ard vurgu filtreleri devreye alınarak Şekil-2'de belirtilen test düzeneği hazırlanır.
2- Stereo kodlayıcının A girişine bir ses frekans jeneratorü ve stereo kod çözücünün A çıkışına da bir gürültümetre bağlanır. Gürültümetrede ITU/R tavsiye 468-4'te belirtilen ağırlıksız ölçümler için düz filtre ve ağırlıklı ölçümler için ağırlıklı filtre olmak üzere iki adet filtrenin bulunması zorunludur. Bu filtreler gürültümetre üzerindeki bir anahtar veya tuş yardımıyla ayrı ayrı seçilebilmelidir.
Ayrıca gürültümetre ITU/R tavsiye 468-4'de belirtilen esaslara uygun olarak yaklaşık tepe değerini ölçebilecek kabiliyetde olmalıdır.
3- Stereo kodlayıcının A girişine bağlanan ses frekans jeneratörü aracılığı ile giriş modülasyon sinyalinin frekansı 1 kHz'e ve seviyesi verici çıkışında +- kHz'lik standart frekans sapması oluşturacak değere ayarlanır.
4- Stereo kod çözücü çıkışındaki ses frekans voltajı ölçülür (Vr) ve bu değer çıkış referans seviyesi olarak kaydedilir.
5-Sinyal jeneratörü kapatılarak devreden çıkarılır stereo kodlayıcının A giriş terminaline, empedansı nominal kaynak empedansına eşit olan bir suni yük bağlanır.
6- Bu şartlar altında gürültümetre aracılığıyla stereo kod çözücü çıkışındaki gürültü (Vn), ağırlıksız sinyal/gürültü oranı ölçümü için düz filtre ve ağırlıklı sinyal/gürültü oranı ölçümü için de ağırlıklı filtre devreye alınarak ölçülür ve kaydedilir.
1- FM radyo vericisi modülasyonsuz durumda üreticisi tarafından belirtilen maksimum RF çıkış gücünde çalıştırılır.
2- FM radyo vericisinin frekans kararlılığını iyileştirmek maksadıyla kullanılan bütün yardımcı üniteler devreye alındıktan sonra cihazın üreticisi tarafından belirtilen ve osilatörlerinin kararlı hale gelmesi için gerekli olan ısıl kararlılık zamamı (Warming up time) kadar beklenilir. FM radyo vericisinin taşıyıcı frekansı, uygun bir zayıflatıcı üzerinden çıkışına bağlanan frekans sayıcı aracılığı ile ölçülür ve kaydedilir.
3- 2 numaralı alt bendde ölçülen frekans değeri ile cihazın nominal taşıyıcı frekans değeri arasındaki fark hesaplanır ve frekans hatası olarak kaydedilir.
b) Standart Değer: Bu Yönetmelik kapsamındaki FM radyo vericilerinin frekans hatası +- 500 Hz'den fazla olamaz.
DÖRDÜNCÜ KISIM
FM Radyo Aktarıcı Cihazlarının Genel Özellikleri, Ölçme Yöntemleri ve Performans Standartları
BİRİNCİ BÖLÜM
FM Radyo Aktarıcılarının Genel Özellikleri ve Genel Test Şartları
Frekans Bandı
Madde 22- FM radyo aktarıcı cihazlarının 9 uncu maddede belirtilen frekans bandında çalışması zorunludur.
Giriş ve Çıkış Sinyal Düzenlemeleri
Madde 23- FM radyo aktarıcılarının ölçümlerinde giriş, çıkış karakteristikleri ve transmisyon performansı gözönüne alınır. Ölçümler, ölçme yönteminde belirtilen hususlar dikkate alınarak Şekil-3, Şekil-4, Şekil-5 ve Şekil-6'da yer alan test düzeneklerinden biri kullanılarak yapılır. Bu test düzeneklerin-deki test vericilerini modüle etmek için gerekli olan sinyaller, ses frekans jeneratörü veya jeneratörleri ve ölçme yönteminde belirtilen karakteristiklerde yüksek kaliteli stereo kodlayıcılar tarafından sağlanır.
Monofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo vericilerinin performansı ile ilgili bütün ölçümlerde demodülatör çıkışındaki sinyaller esas alınır.
Sterefonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo vericilerinin performansı ile ilgili bütün ölçümlerde stereo kod çözücü çıkışındaki sinyaller esas alınır.
NOT: (BU SAYFADA YER ALAN ŞEKİL 3, ŞEKİL 4, ŞEKİL 5, ŞEKİL 6 TEST DÜZENEĞİ İÇİN
21.5.1995 TARİH VE 22289 SAYILI RESMİ GAZETE'YE BAKINIZ.)
Giriş Sinyal Kaynakları
Madde 24- Test vericisinin yük empedansı bütün FM yayın bandı içerisinde akratıcının nominal giriş empedansına eşit olmalıdır.
Test Yükü
Madde 25- Aktarıcı, empedansı aktarıcının nominal yük empedansına bağıl olarak dönüş yansıma kaybı cinsinden ifade edilen bir test yükü ile sonlandırılır. Ölçümler; FM radyo aktarıcısının çıkışı, empedansı dönüş yansıma kaybı olarak ifade edilen ve dönüş yansıma kaybı 9 uncu maddede belirtilen frekans bandı içerisindeki frekanslarda 26 dB'den ve bu bandın dışındaki frekanslarda
16 dB'den az olmayan bir test yüküne bağlanarak yapılır.
Stereofonik Giriş Sinyali
Madde 26- Stereofonik giriş test sinyali, cihazın çalıştığı taşıyıcı frekansında ve ITU/R Rapor 300-7'de belirtilen esaslar çerçevesinde kodlu stereo sinyali (multiplex) ile modüle edilmiş giriş RF test sinyalidir.
Standart referans ses sinyali 1 kHz olup, ilgili testin gereklerine uygun olarak stereo kodlayıcının A ve B kanalının her ikisine veya sadece bir tanesine uygulanır. Multiplex stereo sinyalinin her bileşeni için frekans sapması belirtilmeli ve +-75 kHz 'den fazla olmamalıdır.
Gerekli olması halinde, belirtilen karakteristiklere haiz ilave birtakım yardımcı multiplex edilmiş alt taşıyıcı servisleri (Additional supplementary multiplexed subcarrier services) giriş test sinyali ile birlikte kullanılabilir.
Aktarıcı girişindeki gerekli seviye ayarlanabilir ve kalibreli çıkışa sahip bir test vericisi aracılığıyla doğrudan elde edilebilir. Ayarlanabilir çıkışı yok ise, test vericisinin çıkışı bir zayıflatıcı veya kalibreli yönlü kuplör üzerinden spektrum analizör ile ölçülür.
Giriş Voltajı ve Giriş Voltaj Aralığı
Madde 27 - FM radyo aktarıcısı girişindeki frekans modülasyonlu RF taşıyıcısının rms voltajı mikro V veya dB mikro V olarak ifade edilir.
Aktarıcının giriş voltaj aralığı, performans spesifikasyonlarında belirtilen giriş voltaj aralığı içerisinde olmalıdır. Ancak cihazların, 200 mikro V ile 10 mV aralığındaki RF giriş voltaj değerleri için bu Yönetmelikte belirtilen standartları sağlaması zorunludur.
Monofonik veya stereofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo aktarıcıları için referans RF giriş seviyesi 60 dB mikro V tur.
Giriş Empedans uyumsuzluğu
Madde 28- Giriş empedans uyumsuzluğu dönüş yansıma kaybına bağlı olarak ifade edilir ve bütün FM yayın bandı ve giriş voltaj aralığı için cihazın üreticisi tarafından belirtilir. Bu değer 9 uncu maddede belirtilen bütün FM yayın bandı için 26 dB 'den az olamaz.
Otomatik Kazanç Kontrolü
Madde 29- FM Radyo aktarıcısında ayarlanabilir otomatik kazanç kontrol özelliği var ise; cihazın, ölçümlere başlanılmadan önce üreticisi tarafından belirtilen şekilde ayarlanması zorunludur. Otomotik kazanç özelliğinin 200 mikro V ve 10 mV 'luk RF giriş seviyeleri için nominal RF çıkış gücünü sağlaması zorunludur.Bu şartlar altında FM radyo aktarıcısının nominal RF çıkış gücündeki değişim +- 0.5 dB'den fazla olamaz.
Çıkış Gücünün Ayarlanması ve Ölçülmesi
Madde 30- FM radyo aktarıcısının çıkış gücü ayarlanabilir ise, giriş RF sinyaline karşılık gelen çıkış gücü değerine ayarlanır. FM radyo aktarıcılarının RF çıkış gücü üreticisi tarafından belirtilen ve bu Yönetmelikte yer alan performans standartlarını karşılayan maksimum çıkış gücünden fazla olamaz.
Aktarıcı çıkışındaki güç modilasyonsuz durumda bir bolometre ile ölçülür veya test yükünde ölçülen rms voltajından faydalanılarak hesaplanır. RF çıkış gücündeki değişim +- 0.5 db'den fazla olamaz.
İKİNCİ BÖLÜM
Performans Parametreleri Ölçme Yöntemleri ve Standart Değerleri
Frekans Dönüşüm Hatası (Frequency Transposition Error), Ölçme Yöntemi ve Standart Değerleri
Madde 31- FM radyo aktarıcısının frekans dönüşüm hatası; çıkış kanalı frekansının, giriş çalışma kanalı frekansına göre değişiminin ölçüsüdür.
a) Ölçme Yöntemi: Frekans dönüşüm hatası ölçümü aşağıda belirtilen yöntemle yapılır.
1- Cihas modilasyonsuz durumda 29 uncu ve 30 uncu maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde ayarlandıktan sonra Şekil -3'de yer alan test düzeneği kullanılarak yapılır.
Ölçüme başlanılmadan önce aktarıcı ve ölçüm cihazları için gereken ısıl kararlılık zamanına kadar beklenilmelidir.
2- Aktarıcının giriş ve çıkış sinyallerinin frekansı ölçülür ve bu iki ölçüm arasındaki fark hesaplanarak kaydedilir.
3- Çalışma kanalındaki nominal giriş ve çıkış taşıyıcı frekansları arasındaki fark hesaplanır.
4- 2 numaralı alt bendde hesaplanan değer ile 3 numaralı alt bendde hesaplanan değer arasındaki fark aktarıcının frekans dönüşüm hatası olarak kaydedilir.
b) Standart Değer: FM radyo aktarıcıları için frekans dönüşüm hatası +- 500 Hz'den fazla olamaz.
Genlik/ Temelband Frekans Karakteristiği (Amplitude/baseband frequency characteristic), Ölçme Yöntemi ve Standart Değerleri
Madde 32- Genlik/temelband frekans karakteristiği; RF giriş sinyalin- deki frekans sapması sabit tutulmak kaydı ile bilinen bir referans frekansındaki giriş temelband sinyalinin genliğine bağıl olarak, demodüle edilen sinyalin genliğinin giriş temelband sinyalinin frekans ile değişiminin ölçüsüdür.
a) Ölçme Yöntemi: Genlik/temelband frekans karekteristiği ölçümü aşağıda belirtilen yöntemle yapılır.
1- Genlik/Temelband frekans karekteristiği ölçümü; aktarıcı 29 uncu ve 30 uncu maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde ayarlandıktan sonra Şekil-4'de belirtilen test düzeneği kullanılarak yapılır.
Temelband frekans jeneratörü manuel veya otomatik tarama özelliği ile 100 kHz 'e kadar olan bütün temelband frekans aralığını kaplayabilecek kabiliyette olmalıdır.
Ön vurgu ve ard vurgu fonksiyonları devre dışı bırakılmak kaydı ile test demodülatorünün çıkışı bir spektrum analizöre veya bir voltaj ölçüm cihazına bağlanır.
2- Aktarıcı girişine 1 kHz ile modüle edilmiş standart sapmalı RF sinyali uygulanır. Bu sinyalin seviyesi aktarıcının giriş voltaj aralığı içerisindeki herhangi bir değere ayarlanır. Bu şartlar altında demodülatör çıkışındaki seviye ölçülür ve referans seviye olarak kaydedilir.
3- Modüle edici sinyalin frekansı monofonik yayın yapabilme özelliğine sahip TV aktarıcıları için 15 kHz'e kadar, stereofonik yayın yapabilme özelliğine sahip TV aktarıcıları için de 76 kHz 'e kadar manuel veya otomatik olarak taranır. Her durum için test vericisinin frekans sapması +- 50 KHz olmalıdır.
4- Demodüle edilen sinyalin seviyesi modülasyon frekansının fonksiyonu olarak ölçülür ve kaydedilir. Ölçüm sonuçları 2 numaralı alt bendde ölçülen referans seviyeye dB bağıl olarak ifade edilir.
b) Standart Değer: FM radyo aktarıcıları için genlik/temelband frekans karakteristiğinin 30 Hz ile 53 kHz aralığında maksimum +- 0.2 dBr ve 53 kHz ile 76 kHz aralığında maksimum +- 0.4 dBr olması zorunludur.
Ses Frekans Harmonik Distorsiyonu (Audio frequency harmonic distortion), Ölçme Yöntemi ve Standart Değerleri
Madde 33- Harmonik distorsiyon faktörü, ses frekans sinyalinin ikinci ve daha yüksek harmoniklerinin toplamının rms değerinin demodülatör çıkışında aynı giriş sinyeli için elde edilen bütün harmonikler ve temel bileşen sinyalinin toplamının rms değerine oranının yüzdesi olarak ifade edilmesidir.
a) Ölçme Yöntemi: Ses frekans harmonik distorsiyonu ölçümü aşağıda belirtilen yöntemle yapılır.
1- Aktarıcı 29 uncu ve 30 uncu maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde ayarlandıktan sonra giriş terminaline bir test vericisi ve çıkış terminaline bir test demodülatörü bağlanır.
Ölçüm test demotülatörü çıkışına yeterli bant genişliğine sahip bir distorsiyonmetre bağlanarak aşağıda belirtilen yöntemle yapılır.
Ön vurgu ve ard vurgu fonksiyonları devre dışı bırakılır.
2- Akratıcı girişindeki RF sinyali giriş voltaj aralığı içerisindeki herhangi bir değere ayarlanır.
3- Modüle edici sinyalin frekansı, test vericisinin frekans sapması maksimum değer olan+- 75 kHz'de sabit tutulmak kaydı ile 40 Hz ile 7500 Hz aralığında 100 Hz'lik adımlarla manuel olarak taranarak her modülasyon frekansı için distorsiyonmetre aracılığı ile tespit edilen distorsiyon faktörü kaydedilir.
b) Standart Değer: FM radyo aktarıcılarınındaki ses frekans harmonik distorsiyonu 40 Hz ile 7.5 kHz aralığındaki modülasyon frekansları için % 0.5'ten fazla olamaz.
Stereo Harmonik Distorsiyonu (Harmonic distortion in the coded channels of stereophonic service), Ölçme Yöntemi ve Standart Değerleri
Madde 34 - Stereofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo aktarıcılarının kodlu kanallarındaki harmonik distorsiyonu; temelde harmonik distorsiyon faktörü olup, uygulandığı kanaldaki giriş sinyali için ikinci veya daha yüksek harmoniklerin toplamının rms değerinin, ilgili giriş sinyali için de- modülatör çıkışında elde edilen bütün harmoniklerinin ve temel bileşen sinyalinin toplamının rms değerine oranıdır. Bu oran % olarak ifade edilir.
a) Ölçme Yöntemi: Sterefonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo aktarıcılarının kodlu kanallarındaki harmonik distorsiyonu ölçümü aşağıda belirtilen yöntemle yapılır.
1- Ölçümler, FM radyo aktarıcısı 29 uncu ve 30 uncu maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde ayarlandıktan sonra Şekil-5'te belirtilen test düzeneği kullanılarak yapılır.
Ses frekans jenaratörü, stereo kodlayıcının A veya B kanalına bağlanır.
Demodülatör çıkışı stereo kod çözücüye, distorsiyonmetre de stereo kod çözücünün stereo kadlayıcıda seçilen kanala karşılık gelen çıkış kanalına bağlanır.
Stereo kadlayıcı ve kod çözücüdeki ön ve ard vurgu filtreleri devre dışı bırakılır.
2- Aktarıcı girişindeki RF sinyali giriş voltaj aralığı içerisindeki herhangi bir değere ayarlanır.
3- Stereo kodlayıcının A girişine bağlanan ses frekans jenaratörünün frekansı, RF test vericisinin çıkışındaki frekans sapması+- 75 kHz'de sabit
kalacak şekilde 40 Hz ile 7.5 kHz aralığında 100 Hz'lik adımlarla taranır.
4- Stereo kod çözücünün A çıkışına bağlanan bir distorsiyonmetre aracılığıyla bu çıkışdaki harmonik distorsiyon faktörü ölçülür ve aktarıcı giriş voltaj seviyesi ile birlikte kaydedilir.
5- Aynı işlemler B kanalı için de tekrar edilir.
b) Standart Değer: Stereofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo aktarıcılarının stereo harmonik distorsiyonu %0.5'ten fazla olamaz.
Kanal Etkileşim Zayıflaması (Crosstalk attenuation), Ölçme Yöntemi ve Standart Değerleri
Madde 35- Kanal etkileşim zayıflaması, modüle edilmiş kanalın çıkış rms voltajının modülasyonsuz kanalın çıkışındaki gürültü ve lineer ve lineer olmayan bileşenlerinin toplamının rms değerine oranıdır ve dB olarak ifade edilir
a) Ölçme Yöntemi: Kanal etkileşimi zayıflaması ölçümü aşağıda belirtilen yöntemle yapılır.
1- Ölçümler, cihaz 29 uncu ve 30 uncu maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde ayarlandıktan sonra Şekil-5'te belirtilen test düzeneği kullanılarak yapılır.
Ses frekans jenaratörü stereo kodlayıcının A veya B girişlerinden herhangi birine bağlanır. Stereofonik aralık (stereophonic separation) ses frekans bandı içerisindeki frekanslar için her iki kanalda da cihazın üreticisi tarafından belirtilmelidir.
Demodülatörün çıkışı stereo kod çözücüye bağlanır. Stereo kod çözücünün A ve B çıkışlarına birer voltmetre bağlanır.
2- Aktarıcı girişindeki RF sinyali giriş voltaj aralığı içerisindeki herhangi bir seviyeye ayarlanır.
3- Stereo kodlayıcının A girişine bağlanan ses frekans jeneratörünün frekansı, test vericisinin çıkışındaki frekans sapması +- 75 kHz'de sabit tutulmak kaydı ile 40 Hz ile 15 kHz aralığında taranır.
4- Her modülasyon frekansı için, kod çözücünün A çıkışındaki voltaj istenen çıkış sinyali, B çıkışındaki voltaj da kanal etkileşim sinyali olarak ölçülür.
5- Kanal etkileşimi istenen kanal çıkış voltajına dB bağıl olarak ifade edilir.
6- Ölçümler, B kanalına sinyal uygulayıp A kanalındaki kanal etkileşimini ölçmek suretiyle de tekrar edilir.
b) Stardart Değer: Bu Yönetmelik kapsamındaki FM radyo aktarıcılarınındaki kanal etkileşim zayıflamasının 40 Hz ile 100 Hz aralığındaki modülasyon frekansları için minumum -37 dBr, 100 Hz ile 15 kHz arasındaki modülasyon frekansları için minumum -40 dBr olması zorunludur.
Temelband Frekans İç Modülasyonu (Baseband Frequency Intermodulation), Ölçme Yöntemi ve Standart Değerleri
Madde 36- İkinci dereceli iç modülasyon seviyesi, temelband frekans aralığı içerisinde, aralarında 1 kHz'lik frekans farkı bulunan eşit genlikli iki adet modülasyon sinyali için ikinci dereceli iç modülasyon bileşenlerinin rms değerlerinin aritmetik toplamı ile demodülatör çıkışındaki istenen bileşenlerin rms değerlerinin aritmetik toplamı arasındaki orandır. Bu oran yüzde (%) olarak ifade edilir. Aynı tanım, üçüncü dereceli iç modülasyon bileşenleri dikkate alındığında üçüncü dereceli modülasyon seviyesi için de geçerlidir.
a) Ölçme Yöntemi: Temelband frekans içt modülasyonu ölçümü aşağıda belir-tilen yöntemle yapılır.
1- Aktarıcı, 29 uncu ve 30 uncu maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde ayarlandıktan sonra ölçümler Şekil-4'te belirtilen test düzeneği kullanılarak yapılır.
Test verici girişinde kullanılan temel band jeneratörleri 100 Hz'e kadar bütün temelband frekans aralığını manuel olarak kaplayabilecek kabiliyetde olmalıdır
Ön ve ard vurgu filtreleri devre dışı bırakılır.
Test demodülatörünün çıkışı bir spektrum analizöre bağlanır.
2- Aktarıcı girişindeki RF voltajı giriş voltaj aralığı içerisindeki herhangi bir değere ayarlanır.
3- Temelband sinyallerinin frekansları, (F1 ve F2 ) 1 kHz aralıklı ayarlanır. Genlikleri birbirlerine göre eşit tutulmak ve test vericisi çıkışındaki frekans sapması+- 75 kHz'de sabit olmak kaydı ile temel band sinyal jeneratörlerinin frekansı monofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo aktarıcıları için 15 kHz'e ve stereofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo aktarıcıları için 76 kHz'e kadar taranır.
4- F1 ve F2 frekanslarındaki istenen bileşenlerin genlikleri, F2-F1 ve F2+F1 frekanslarındaki ikinci dereceli iç modülasyon ürünlerinin genlikleri, 2F1-F2 ve 2F2-F1 frekanslarındaki üçüncü dereceli iç modülasyon ürünlerinin genlikleri spektrum analizör aracılığıyla ölçülür ve aşağıda yer alan formüllerden yararlanılarak ikinci dereceli (D2) ve üçüncü dereceli (D3) iç modülasyon seviyeleri istenen bileşenlerin rms değerlerinin toplamının yüzdesi (%) olarak hesaplanır ve kaydedilir.
V(F2-F1)+V(F1+F2)
D2= 100x ----------------- (%)
VF1+VF2
V(2F1-F2)+ V(2F2-F1)
D3= 100X ----------------- (%)
VF1+VF2
b) Standart Değer: FM radyo aktarıcıları için temel band frekans iç modülasyonu %0.5 'ten fazla olamaz.
FM Gürültüsü (Random noise), Ölçme Yöntemi ve Standart Değerleri
Madde 37- M gürültüsü, ses sinyal/gürültü oranı şeklinde ifade edilir.
Ses sinyal/gürültü oranı, modülasyon sinyali yok iken demodülatör çıkışınraki a.c. bileşenlerinin yaklaşık tepe değeri olup belirtilen bir referans seviyeye dB bağıl olarak ifade edilir.
a) Ölçme Yöntemi: FM gürültüsü ölçümü aşağıda belirtilen yöntemle yapılır.
1- Monofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo aktarıcıları için ön ve ard vurgu filtreleri devreye alınarak test demodülatörünün çıkışında, stereofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo aktarıcıları, için de ön ve ard vurgu filtreleri devreye alınarak stereo kod çözücünün A ve B çıkışlarında ölçülür.
Gürültü ölçümü, ITU/R tavsiye kararı 468-4 'de belirtilen özelliklerde seçilebilir filtrelere sahip bir gürültümetre aracılığı ile yapılır. Bu filtreler, ağırlıksız ölçümler için 31.5 Hz -16 kHz aralıklı düz filtre veağırlıklı ölçümler için bir ağırlıklı filtredir. Gürültümetre ayrıca, ITU/R tavsiye kararı 468-4'te belirtilen esaslar çerçevesinde yaklaşık tepe değerini ölçülebilecek kabiliyetde olmalıdır.
2- Aktarıcı girişindeki RF sinyali giriş voltaj aralığı içerisindeki herhangi bir değere ayarlanır.
3- Aktarıcı 29 uncu ve 30 uncu maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde ayarlanır.
4- 1 kHz'lik ses modülasyon sinyali, monofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo aktarıcıları için doğrudan test vericisinin girişine veya stereofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo aktarıcıları için stereo kodlayıcısının A veya B girişlerinden herhangi birine uygulanır. Modülasyon sinyalinin seviyesi +- 75 kHz'lik frekans sapması elde edilecek şekilde ayarlanır.
5- Monofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo aktarıcılar için demodülatör çıkışındaki veya stereofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo aktarıcıları için stereo kod çözücünün stereo kodlayıcının seçilen giriş kanalına karşılık gelen çıkış kanalındaki ses frekans voltajı ölçülür. Bu değer referans çıkış seviyesi olarak kaydedilir
6- FM test vericisinin girişindeki modülasyon sinyali kapatılır ve demodülatör veya ilgili kod çözücü kanalı çıkışındaki gürültü, ağırlıksız ölçümler için ITU/R tavsiye kararı 468-4'te belirtilen düz filtre ve ağırlıklı sinyal/ gürültü ölçümü içinde ITU/R tavsiye 468-4 -4'te belirtilen ağırlık filtre devreye alınmak suretiyle ölçülür ve 5 numaralı alt bendde ölçülen referans çıkış seviyesine dB bağıl olarak ifade edilir.
b) Standart Değer: FM gürültüsünün stereofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo aktarıcıları için ağırlıksız durumda minimum-60 dBr, ağırlıklı durumda minimum -66 dBr ve monofonik yayın yapabilme özelliğine sahip FM radyo aktarıcıları için ağırlıksız durumda minimum-65 dBr ve ağırlık durumda da minimum-70 dBr olması zorunludur.
İstenmeyen Genlik Modülasyonu (Unwanted ampltude modulation), Ölçme Yöntemi ve Standart Değerleri
Madde 38- İstenmeyen Genlik Modülasyonu, belli bir modülasyon sinyalinin varlığına bağlı olarak lineer zarf dedektörünün çıkışındaki a.c.bileşeninin tepe voltajını ölçmekle değerlendirilir. Ölçüm sonucu, modülasyonsuz taşıyıcıya karşılık gelen d.c. bileşeninin yüzdesi olarak ifade edilir.
a) Ölçme Yöntemi: İstenmeyen genlik modülasyonu ölçümü aşağıda belirtilen yöntemle yapılır.
1- FM radyo aktarıcısı 29 uncu ve 30 uncu maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde ayarlandıktan sonra Şekil-6'da yer alan test düzeneği kullanılarak yapılır.
Ses frekans jeneratörü FM test vericisinin modülasyon girişine doğrudan bağlanır.
Aktarıcı çıkışına bir RF Lineer zarf dedektörü bağlanır.
Bir d.c.voltmetre ve bir seçmeli güçmetre zarf dedektörünün çıkışına bağlanır.
2- Aktarıcı girişindeki sinyal, giriş voltaj aralığı içerisinde istenilen bir seviyeye ayarlanır.
3- Bu sinyal +- 50 kHz'lik frekans sapması elde edilecek şekilde 1 kHz'lik modülasyon sinyali ile modüle edilir.
4- d.c.bileşenin voltajı (VO) ve a.c. bileşenin tepe voltajı (Va) zarf dedektörünün çıkışında ölçülür ve kaydedilir.
5- M = 100 X Va/VO (%) formülü yardımıyla yüzde olarak genlik modülasyon derinliği hesaplanır. Doğrudan genlik modülasyon derinliğini ölçebilme kabiliyetine sahip bir modülasyonmetre de bu ölçüm için kullanılabilir.
b) Standart Değer: FM radyo vericilerindeki istenmeyen genlik modülasyonu % 0.5'den fazla olamaz.
Enterfere Edici Giriş Sinyalleri Yok iken Oluşan İstenmeyen Yayınlar (Spurious emissions in the absence of interfering input signals), Ölçme Yöntemi ve standart Değerleri
Madde 39 - Enterfere edici giriş sinyalleri yok iken oluşan istenmeyen yayınlar, FM radyo aktarıcısı girişinde herhani bir sinyal yok iken aktarıcıdan kaynaklandığı tespit edilen istenmeyen yayınlardır.
a) Ölçme Yöntemi: Enterfere edici giriş sinyalleri yok iken istenmeyen yayınlar ölçümü aşağıda belirtilen yöntemle yapılır.
1- Aktarıcı 29 uncu ve 30 uncu maddelerde belirtilen esaslar çerçevesinde ayarlandıktan sonra Şekil-3'te yer alan test düzeneği kullanılarak yapılır.
Test vericisi modülasyonsuz duruma alınır ve aktarıcı çıkışına ayrıca bir spektrum analizör bağlanır.
2- Aktarıcı girişindeki RF sinyali giriş voltaj aralığı içerisindeki herhangi bir değere ayarlanır.
3- Spektrum analizörünün ekran düzenlemesi ilgili bandı gösterebilecek şekilde ayarlanır ve 9 kHz ile 4 GHz aralığında FM radyo aktarıcısının çalışma kanalı band genişliği hariç tutulmak kaydı ile tespit edilen bütün istenmeyen yayınların seviye ve frekansları ölçülür. Tespit edilen istenmeyen yayınların seviyeleri aktarıcının RF çıkış gücüne bağıl olarak ifade edilir.
b- Standart Değerler: FM radyo aktarıcıları için enterfere edici giriş sinyalleri yok iken oluşan istenmeyen yayın seviyelerinin aktarıcının RF çıkış gücünün minimum 60 dB altında olması zorunludur.
BEŞİNCİ KISIM
Çeşitli Hükümler
Yönetmelikte Yer Almayan Hususlar
Madde 40- Bu Yönetmelikte yer almayan test ve ölçüm yöntemleri ile diğer ekyayın hizmetlerine ve diğer radyo yayın teknikleri ile üretilen radyo verici ve aktarıcı cihazlarına ilişkin test, ölçüm ve standartların değerlendirilmesinde ITU/R rapor ve tavsiye kararları esas alınır. ITU/R'de bulunmayan hususlar için IEC veya ITSI standartları esas alınır.
Hukuki Dayanak
Madde 41- Bu Yönetmelik 2813 sayılı Telsiz Kanununun 4 üncü maddesinin (e) bendi ile 29 uncu maddesinin birinci fıkrası hükmüne dayanılarak hazırlanmıştır.
Yürürlük
Madde 42- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 43- Bu Yönetmelik hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür
|